Kaat volgt Biologie-Wiskunde, Kris koos voor Nederlands-Project Kunstvakken en Thomas opteerde voor Geschiedenis-Engels. Drie behoorlijk verschillende oriëntaties, maar met één constante. Alle drie schreven zich in voor het keuzevak Boeddhisme, verzorgd door dr. Edel Maex, een van de autoriteiten op dit gebied in België. Een keuze die het drietal – naar eigen zeggen – veranderd heeft: als student, als toekomstig leraar maar ook als mens. Daarover straks meer.
Zoals bekend, voert GROEP T de pluraliteit van wereldvisies hoog in het vaandel. Meer nog, het is één van de basispijlers van de identiteit van de hogeschool. In de lerarenopleiding manifesteert deze pluraliteit zich in het aanbieden van vier levensbeschouwelijke vakken: R.K. godsdienst, Niet-confessionele zedenleer, Islamitische godsdienst en – sinds twee jaar – Boeddhisme.
Eenheid in verscheidenheid
Voor Kaat, Kris en Thomas heeft het keuzevak Boeddhisme wel degelijk een rol gespeeld bij hun keuze voor de lerarenopleiding bij GROEP T. Kaat vertelt dat in de middelbare school de lessen Godsdienst haar aandacht hebben opgewekt voor Oosterse filosofie. Thomas’ belangstelling voor cultuur en geschiedenis bracht hem spontaan bij het Boeddhisme. En Kris – die al een wat langere zoektocht naar zingeving achter de rug heeft – meent in het Boeddhisme de gewenste spirituele diepgang te kunnen vinden.
Eén van de belangrijkste kenmerken van het Boeddhisme is eenheid in verscheidenheid, wat maakt dat er veel ruimte is voor een persoonlijke invulling of interpretatie. Dat merken we op bij de drie studenten. Wat Kaat in het Boeddhisme het meest aanspreekt, is dat er geen dogma’s zijn, dat je niets wordt opgelegd. “Integendeel”, zegt ze. “In de vele verhalen kom je jezelf voortdurend tegen. Ik heb een sterk analytische geest maar tegelijkertijd reageer ik vaak erg emotioneel. Welnu, dank zij de inzichten van de Boeddha kan ik beter met deze paradox omgaan en op een hoger niveau tot harmonie komen.”
Levensvragen
Voor Thomas biedt het Boeddhisme dan weer antwoorden op tal van levensvragen: “Waar maken we ons uiteindelijk allemaal druk om? Kunnen we nog hoofd- van bijzaken onderscheiden? Maken we ons welbevinden niet te veel afhankelijk van externe factoren? Hollen we niet te veel onze materiële behoeften achterna? Maken we ons niet te veel illusies over een toekomst die er nog niet is? Hoe kun je gelukkig zijn of worden als je weet dat dit vaak ten koste van de anderen gaat? Is er überhaupt nog tijd en ruimte voor rust en bezinning?”
Soortgelijke vragen hoor je ook bij Kris. “Uit alles wat ik al heb gedaan en meegemaakt, heb ik één ding geleerd: het belang om af en toe eens stil te staan, de tijd te stoppen en te reflecteren over datgene waarmee je allemaal bezig bent. Je hoeft je daarom niet stelselmatig uit de werkelijkheid terug te trekken in een compleet spirituele of onthechte wereld. Dat is voor gevorderden. Reflectie – zoals we dat ook moeten doen in de lerarenopleiding – is een eerste bescheiden opstap naar meditatie. Meer nog, dankzij het Boeddhisme krijgt onze reflectie gaandeweg meer diepgang. Vergelijk het met een langzaam ontwaken. Niet toevallig betekent het woord ‘Boeddha’ letterlijk ‘ontwaakt’”.
Boeddhisme en educatie
In z’n kleine inleiding in het boeddhisme vertelt dr. Edel Maex een treffend verhaal. Tijdens zijn rondzwervingen stelden dorpsbewoners aan de Boeddha de volgende vraag: “Voortdurend komen hier leraren langs. Eén voor één vertellen ze dat zij de waarheid verkondigen en wat de anderen beweren onzin is. Wie moeten wij nu geloven?” Waarop de Boeddha antwoordde: “Ik begrijp jullie verwarring. Wel, ga niet voort op traditie, op geschriften, op autoriteit of op filosofie.”
“Op zichzelf is met deze dingen niets mis”, verduidelijkt Kaat. “Wat wel opvalt is dat de Boeddha de mensen ertoe aanzet om zelf uit te zoeken wat voor hen belangrijk is. Transponeer deze boodschap naar de klas en je ziet dat ze naadloos aansluit bij de veranderende rol van de leraar. Die evolueert van aansturend les-gever naar ondersteunende begeleider van leerprocessen Van actor naar facilitator. Tegelijkertijd is de lerende niet langer de passieve consument en reproducent van kennis, maar neemt zelf zijn/haarleerproces in handen. Voor de leraar komt het erop neer een krachtige leeromgeving te creëren waarin deze transformatie kan gebeuren. Dat is precies wat de Boeddha ons leert: hij wijst ons op onze verantwoordelijkheid, niet op onze afhankelijkheid.”
Ook voor Thomas biedt het Boeddhisme een uitstekende omkadering voor het leraarschap. “Je dringt je inderdaad niet op als een alwetende autoriteit, maar nodigt je leerlingen uit voor een gemeenschappelijke ontdekkingstocht die verder en dieper gaat dan het opeenstapelen van kennis of het bijeensprokkelen van weetjes die even vlug achterhaald zijn. Noem het wat mij betreft een expeditie naar levenswijsheid en uiteindelijk naar geluk.”
Bekwaamheid tot geluk
Kris bekijkt een en ander vanuit een verschillende invalshoek. “Misschien hoef je niet per se op zoek te gaan naar wijsheid en geluk. Minstens even belangrijk is het de voorwaarden ervoor bij jezelf te scheppen. Dit betekent je hart en geest zodanig vrij en open te maken dat ze toegankelijk worden. Dan weten wijsheid en geluk je wellicht vanzelf te vinden. In onze opleiding en later in onze beroepspraktijk zijn we constant bezig met competenties. Welnu, gelukkig zijn is dat ook. Educatie is een manier om deze bekwaamheid via inzicht en deugd onder de knie te krijgen.”
Ook al zijn Kaat, Thomas en Kris doordrongen geraakt van het Boeddhisme, toch voelen ze zich niet geroepen om de boodschap te verspreiden, laat staan anderen ervoor te winnen of te bekeren. “Dit zou compleet indruisen tegen de ware aard van het Boeddhisme”, klinkt het eensgezind. “De Boeddha nodigt je enkel uit tot een goed leven. Daarvoor heeft hij twee op het eerste gezicht simpele aanbevelingen: klamp je niet vast aan illusies. En deel het goede dat je hebt met anderen.”
Yves Persoons
